Die burn-out is eigenlijk een sluipmoordenaar. Jarenlang ligt het op de loer, je hebt het zelf totaal niet in de gaten. En in één keer van de ene op de andere dag is het gewoon baf, gebeurd! Ik was cateringmanager in een heel groot restaurant, 24 uur per dag open. Ik ben perfectionistisch, loyaal, ik voel me heel verantwoordelijk voor situaties. Ik durf geen “nee” te zeggen, ik heb moeite met opkomen voor mezelf. Conflicten aangaan vind ik ingewikkeld. Dat zijn eigenlijk kenmerken die zorgen, dat je jezelf, dat je niet zo goed naar jezelf luistert en of in ieder geval de signalen die je lichaam je geeft negeert. Op een bepaald moment viel de andere manager uit door ziekte en moest ik het alleen doen. En daar ging het eigenlijk mis. Griep al een tijdje of zo’n beetje er tegenaan hangend, wat koortsig, maar goed, doorwerken, want ja, je moet er zijn en het bedrijf moet door. En toen zou er iemand komen voor een paar dagen om bij te springen. En die was er en toen dacht ik van: “nou, de volgende dag kan ik even een dagje thuis even zorgen dat ik die koorts kwijtraak, even bijkomen en dan, nou, de dag erna gewoon als het effe kan weer aan de slag”. Ik bleef thuis die dag en vanaf dat moment ben ik jaren thuis geweest. Hoe herken je nou die stress? Als ik dat filmpje van jou zie, Francisca, dan krijg ik het gevoel, dat het je echt is overkomen. Ja, de periode daarvoor heb je het gewoon niet door. Je negeert alle signalen en luistert niet naar je lichaam, en…Ja, maar je zegt nu al “signalen”, in die tijd wist je…? Die waren er natuurlijk wel. Alleen je herkent ze niet als zodanig of je luistert er in ieder geval niet naar en dat is ondergeschikt aan doorgaan. Maar wat zijn dan de eerste signalen voor jou als je dan nu terugkijkt? Wat was er toen? Nou, het is inmiddels natuurlijk best lang geleden, wat ik me er nog van herinner is dat ik heel veel last had van mijn nek, hoofdpijn, soms hartkloppingen en moeite met concentreren, en ik had het gevoel de hele tijd een masker op te hebben. Gewoon doorgaan en niet laten merken, dat.., ja, dat ik toch niet zo lekker in mijn vel zat.“Ja, het moet maar”. Ja, op je tenen lopen en “het moet maar”, en zij zegt nu net, Carien, dat ze zich voelde alsof ze een masker op had, kan je het ook zien aan mensen of ze gestresst zijn? Is het te herkennen aan d‘r gezicht? Nou, vaak zien collega’s het wel, die denken wel van: “wat een strak bekkie” bijvoorbeeld of “het gaat niet lekker”, “je valt sneller uit”, “je bent sneller geïrriteerd”, “je ervaart een aardig bedoelde opmerking niet als aardig en niet als steunend, maar je denkt, dat het kritiek op je is”, dus je hebt ontzettend veel moeite om het hoofd boven water te houden en dat herkennen collega’s vaak wel. En die denken van: “nou, die is gestresst”, maar die denken ook van: “ach, straks heeft ze vakantie en dan gaat het wel weer over”. En bovendien: “het werk moet ook gewoon geklaard worden!”. Ja, daar heb je ook alle belang bij. Ja. Ja, want als collega net zoals jij vertelde, als je collega wegvalt, krijg je het zelf alleen maar drukker. Dus ook als leidinggevende heb je er belang bij dat iemand toch overleeft, dus ja. Maar is het nou ook iets stress wat echt alleen voorkomt bij mensen met een drukke baan, die te veel belast worden, of kan het ook door andere factoren? Wat we net eigenlijk al hoorden van iemand uit het publiek: het kan natuurlijk ook door andere factoren komen, dat je man is overleden of dat je schoonmoeder ziek is, of dat je kat blind is geworden, het kan echt, ik heb ook mensen die bijvoorbeeld een kind hebben met ADHD-problematiek, dus het kan van alles zijn, het kan stress veroorzaken. Het is niet zo, dat je het allemaal “burn-out” noemt, maar “stress” wel. Ja. Maar waar moet je nou op letten? Wat is nou wat jij kan zeggen, jij bent gespecialiseerd op dit gebied, als ik nou door mijn leven heen ga, waar moet ik nou op letten dat ik weet “ik ga de verkeerde kant op! ”Nou, wat Francisca al zei, zo van “het negeren van signalen”, dat komt dus heel veel voor. Dus dat je inderdaad denkt van: “nou, ik voel me niet zo lekker” of “ik heb die hoofdpijn, laat ik maar eventjes een pijnstiller slikken en dan gaat het wel weer over”. Dat zijn signalen, dat je dus niet naar je lichaam luistert in feite, maar alles op alles zet om te overleven. Dus je gaat draaien op je wil en dat is ook hoe jij het verwoordt: je draait op je wil, op moment dat je ontspant, dus ook in vakantie, merk je van: “ik heb het helemaal niet, ik heb niks meer in huis, het is helemaal op!”. Ja, “het is helemaal op!”, het is ineens op, dat is ook echt een teken hè, het is van de ene op de andere dag bij Francisca, bam! Ja. Het is van de ene… Dat is het idiote, Ja. En je had het niet verwacht? Nee, zeker niet! Nee. En is er nou nog verschil tussen overspannen zijn en burn-out, Carien? Ja, er is een groot verschil: overspannen noem je de mensen die kort geleden iets hebben meegemaakt, bijvoorbeeld die drie maanden van te voren voor een zieke collega het werk hebben overgenomen en die dus niet zo heel lang roofbouw op zichzelf hebben gepleegd. Dus wat ik meestal meemaak met burn-out, mensen die een burn-out hebben, dan zijn ze al jaren overbelast.