Ja, is de Islam een cultuur of een religie, dat is de vraag? Ja, laat ik je een voorbeeld geven hoe complex het is: in Egypte is meer dan 90% van de vrouwen besneden. En dat geldt niet alleen voor Moslimvrouwen: het geldt ook voor Christenen daar. Vrouwen worden besneden. En ze zeggen allemaal, dat het religieus is: “het moet van het Christendom”, “het moet van de Islam”. En dan zijn er de leiders van de Islam en de leiders van het Christendom die al jaren lopen te roepen: “dit heeft niks met religie te maken!”. En toch doet iedereen het. Ja. Wanneer is iets geloof en wanneer is iets cultuur? Dus dat is ingewikkeld. Staat er bijvoorbeeld iets in de Koran over besnijdenis? Nee. Daar staat niks over in? Nee, daar staat niks over in. En staat er iets in over hoe je, dat je een vrouw een sluier moet laten dragen bijvoorbeeld? Ja, er staat “bedekt uw boezem”. “Bedekt uw boezem”, maar dat kan ook een T-shirtje zijn bij wijze van spreken? Ja, dat klopt. Nee, dus je kan er alle kanten mee op. Er zijn dus ook geleerden die het zo interpreteren van: “de sluier is niet verplicht” en anderen zeggen: “de sluier is wel verplicht”. Dat zijn allemaal interpretatiemogelijkheden. Als het gaat over religie en cultuur denk ik, dat wij daarin met name in Nederland gekke dingen medoen. In Nederland zie ik een wat verontrustende ontwikkeling die we hebben doorgemaakt, zeker na 11 september is dat alles wat Moslims doen wordt gerelateerd aan de Islam. Aan dat geloof? En dus aan het geloof. Een Moslim doet iets, op een gegeven moment was het tijdens een Bevrijdings…, of Dodenherdenking geloof ik en er werd een stel van die jongetjes die boefjes waren met van die rouwkransen aan het rotzooien. En toen kreeg ik een telefoontje van die journalist: “wat vindt de Islam daarvan?”. En toen dacht ik: “goh, dat is interessant”. “Ja, die jongens zijn Moslim”. Maar wat is nou de link met de Islam? Het zijn gewoon boefjes, het zijn rotzakjes. Ja, en dat gebeurt heel vaak: dat wat Moslims doen gaan wij verklaren via de Islam.