CBS - 30 juli 2008

Haarroosschimmel eet het vet van je hoofd.

De helft van de wereldbevolking heeft wel eens last van roos, vandaar die eindeloze reclames voor shampoos die beloven de oplossing te zijn. De veroorzaker van die roos is een schimmel met de mooie naam Malassezia en in het CBS heeft microbioloog Teun Boekhout het genoom van deze schimmel in kaart gebracht. Dat kan niet alleen hele fijne shampoo opleveren, maar ons ook helpen bij het oplossen van allemaal andere dermatologische problemen.

Je krijgt wel een beetje kriebel op je hoofd van dit soort verhalen. Loopt eigenlijk iedereen met deze schimmel rond?
Waarschijnlijk wel, het gaat er vooral om hoe je lichaam erop reageert. Deze schimmel heeft vet nodig, dat kan hij namelijk niet zelf produceren. Dat is ook waarom die hoofdhuid zo'n goede plek is, daar is lekker veel vet.

Die schimmel kan dus wel tegen een stootje waarschijnlijk, is hij ook makkelijk te kweken?
Nee juist helemaal niet, dat maakt het ook een bijzonder lastige schimmel om te bestuderen. Hij doet het heel goed op specifieke plekken maar in een laboratorium gaat hij al snel dood.

Hoe kwam je deze schimmel op het spoor?
Een plek waar de schimmel wel goed gedijt is op de afdeling neonatologie. Daar krijgen baby's katheters met vette voeding. Op zo'n afdeling kan een uitbraak ontstaan en dat kan ernstige gevolgen hebben zoals bloedvergiftiging. Toen een ziekenhuis daar een aantal jaren geleden problemen mee had, vroeger ze mij om die schimmel te onderzoeken. Zo ging ik voor het eerst aan de slag met de Malassezia schimmel.

Op je hoofd is die schimmel eigenlijk niet weg te krijgen, hoe komen ze er op zo'n afdeling dan vanaf?
Goed schoonmaken met een anti-schimmel middel en grondig steriliseren. Dan krijg je hem wel weg. Je moet ook erg oppassen dat je besmetting voorkomt. In één geval konden we herleiden dat de schimmel van de hond van een van de verpleegsters kwam, zij had haar handen niet goed genoeg gewassen en de schimmel op die manier overgebracht.

Staat u zelf dan ook voortdurend te poetsen zodat u niet helemaal onder zit?
Nee hoor, als je afweersysteem goed is heb je nergens last van.

Waarom is het zo interessant om van deze schimmel het genoom in kaart te brengen?
We weten eigenlijk nog heel weinig van deze schimmel, terwijl hij enorm veel voorkomt en waarschijnlijk een rol speelt bij heel veel verschillende dermatologische problemen. Daarom ontstond het plan, samen met Procter & Gamble die het onderzoek gefinancierd hebben, om het genoom helemaal in kaart te brengen. Dit gaat nu de basis vormen voor verder onderzoek.

En uiteindelijk krijgen we dan hele goede antiroosshampoo?
Voor Procter & Gamble is het natuurlijk mooi om uiteindelijk een goede shampoo te ontwikkelen maar er is veel meer winst te behalen. Voor ons als biologen is het heel interessant om te ontdekken hoe zo'n schimmel nou echt in elkaar zit en hoe hij leeft. We hebben al ontdekt dat hij uit een familie komt van schimmels die op planten leven. Deze soort is ooit een keer overgestapt een heeft zich aangepast aan zoogdieren. En voor dermatologen is er ook heel veel uit te halen met verder onderzoek.

Wat valt er voor u allemaal nog te ontdekken aan de Malassezia?
Nog heel veel! We hebben recent ontdekt dat Malassezia waarschijnlijk uit 2 seksen bestaat en zich dus op die manier voortplant en niet door zich te klonen. Dat betekent dat er evolutie kan plaatsvinden. Er is nu ook een versie van de schimmel op Antarctica gevonden! Niet op een dier maar verbazend genoeg in de grond. Vragen genoeg om beantwoord te krijgen!